BOEK BOS ANTIDEMOCRATISCH?

by: Pieter Bos
date: 12/14/2006
Category: Society

Is het boek van Pieter Bos “anti-democratisch”?

Door de eenzijdige en vertekenende wijze van “citeren” van het boek “De volken geroepen” heeft Trouw Rouvoet en de CU neergezet als anti-democratisch. Etty nam dat over in de NRC, Klei in het ND en ook in het Elfde Uur werd het gezegd. Tenslotte meldt het ND (13-12-2006): “Rouvoet heeft spijt van aanbevelen boek Pieter Bos.“ Een enkel telefoontje met mij had dit tumult en het gezichtsverlies van Rouvoet kunnen voorkomen.

De aanbeveling.
In het voorjaar had ik aan Rouvoet gevraagd om een aanbeveling, in de geest van: "Dit boek laat zien dat de bijbel en de christen juist in de toekomst een cruciale politieke inbreng zullen hebben." Ik stuurde hem de Engelse editie en later in het Nederlands par. 5.1, de ‘politieke paragraaf’’ die, ten opzichte van de engelse versie, behoorlijk was uitgebreid en geactualiseerd.
Rouvoet’s aanbeveling luidde:
“Terwijl in het Nederlandse politieke debat de publieke betekenis van een levend geloof meer dan ooit onder vuur ligt, biedt Pieter Bos een verrassende en vernieuwende visie op het klassieke thema van kerk en staat. Zijn boek is niet alleen een uitdaging voor de christelijke politiek, maar zal hopelijk ook vele individuele christenen én de christelijke gemeente prikkelen zich op haar actuele roeping in de samenleving te bezinnen.”

De perspresentatie.
Omdat dit zo positief was ontstond de idee voor een perspresentatie. Die vond plaats op op 25 oktober en genodigd was behalve Rouvoet ook Kathleen Ferrier, CDA, en Kees van der Staaij, SGP (die op het laatste moment afzegde). Beide parlementsleden spraken open en positief, stelden ook kritische vragen. Ferrier vroeg oa. “Wat is de rol van 'natie' in democratie en theocratie?”
Ik antwoordde, op 27 oktober ook nog per e-mail aan beide politici:
“Aan de concepten democratie en theocratie geef ik slechts kort aandacht (mede vanwege de historische belasting van de termen), want mijn focus is op een rechtstreekse God-natie relatie, voor te bereiden door de Gemeente (allereerst door a. God zichtbaar te maken, b. door voorbede en door c. profetie, en daarna) in de vorm van een verbond van de natie of stad met God: een publieke daad-met-document binnen de gegeven constitutionele en electorale ruimte (par 5.1; dit is de tweede kern van het boek).”
Na de perspresentatie schreef Rouvoet, ongevraagd uiteraard, op zijn weblog:
Het boek gaat over het verbond dat God met de volkeren heeft gesloten. Elk land zou zijn eigen opdracht hebben. Ik zie het als een nieuwe dimensie in het gesprek over kerk en staat, geloof en politiek. Een kosmopolitische benadering die iets uitdagends heeft. Tegelijkertijd heb ik schroom dat te vertalen naar de concrete politieke werkelijkheid. Maar dat doet niets af aan de indringende manier waarop het boek geschreven is.
Dit was waardoor Pechthold op het spoor van het boek kwam. Met snelle “citaten” uit het boek viel hij in Nova Rouvoet aan, niet op het punt van democratie overigens, maar Rouvoet ging er niet op in.
Het ND versloeg de perspresentatie (26-10) maar constateerde geen democratisch tekort.

De recensies.
Het ND zal het niet geweten hebben, maar mijn vrouw Helene en ik zijn lid van de CU en nemen binnen die partij ook deel aan de “Werkgroep Evangelischen”. Het ND besloot mijn boek ter recensie te geven aan Eimert van Middelkoop, die heeft blijk gegeven niet op evangelische inbreng te zitten wachten.
Zijn recensie verscheen op 1 dec.. Hij heeft in Nederland een naam als politicus te verliezen, maar constateert geen democratisch tekort. Wel acht hij het boek theologisch amateuristisch en gaat daarmee voorbij aan de aanbevelingen van wijlen Dr. Lane, die in de VS en Europa een naam als nieuw testamenticus had te verliezen, en van Wim Rietkerk, theoloog en niet onbekend binnen de CU; beiden verklaren dat het boek theologisch bijbels gefundeerd is, “hoe nieuw het ook lijkt”, voegde Lane er aan toe. Ik kan niet laten er aan toe te voegen dat ik vanuit mijn vrijgemaakte achtergrond theologische degelijkheid heb nagestreefd.
Op 31 november werd ik gebeld door Koert van der Velde van Trouw, die voor zijn recensie van het boek een paar aanvullende vragen wilde stellen, o.a. over mijn visie op democratie. Ik verduidelijkte dat ik niet nadrukkelijk over democratie sprak, omdat de focus meer theologisch is, en dat ik in par. 5.1 stel dat de gelovigen in hun denken moeten verschuiven van een kerk-staat verhouding, horizontaal en met lobby-invloed, naar een God-staat verhouding, verticaal, met invloed van de Gemeente door gebed, door wonderen die God wil doen en door profetie. Bij zijn aandringen op mijn standpund over democratie stelde ik tot driemaal toe dat de nadruk in mijn betoog niet ligt op de staatsvorm, maar op de taak van de Gemeente; het is tenslotte een theologie, niet een staatkunde die ik presenteer. N.a.v. het voorbeeld Zambia vertelde ik dat de democratie in Zambia anders functioneert dan bij ons. Dat Van der Velde dat interpreteert als zou er in Zambia een dictatuur heersen en dat ik dictatuur ook goed vind, is geheel voor zijn verantwoording; geen van beide is waar.

De hetze tegen de CU.
Zijn recensie (ook 1 dec.) was meer dan een recensie, zoals al blijkt uit het opschrift: “André Rouvoet (CU) beveelt ondemocratisch boek aan”. O.a. meldt hij dat Rouvoet zichzelf en mij verdedigt. Ik heb het vermoeden dat Elsbeth Etty en Ewout Klei (resp. NRC 6 dec. en ND 9 dec.) mijn boek niet hebben gezien en Trouw hebben nagepraat, om geen andere reden dan om ook druk uit te oefenen op Rouvoet en de CU. Het ND noemde dat op 8 dec.: “CU-bashing”.
Tenslotte meldt het ND (13-12-2006): “Rouvoet heeft spijt van aanbevelen boek Pieter Bos“; hij “noemt de gedachten van Bos over de verhouding van God en staat en de invloed van het geloof op volken en naties ‘filosofisch interessant’, maar distantieert zich van de invulling die Bos hieraan in zijn boek geeft. ‘Die gaat mij nogal ver en dat is mijn invulling niet.’”

Hoe ondemocratisch is Bos?
Dat Van der Velde en Etty niet begrijpen wat ik bedoel was, denk ik, hun zorg niet en dat laat ik maar zo. Maar wat voor reden heeft Rouvoet om zich opeens terug te trekken? De kern van de politieke paragraaf (5.1) is deze oproep aan de Gemeente(!):
Als God zegt dat alle volken en naties Hem moeten loven, Hem moeten zoeken en gereed moeten zijn voor het oordeel, doelt Hij op een God-volk en God-staat verhouding, die niet geblokkeerd mag worden door een kerkelijk instituut dat in feite werelds functioneert. De Gemeente kan en moet door barmhartigheidswerk (“geneest de zieken, wekt de doden op”; in Gods kracht dus), door geïnspireerd gebed voor de overheid, en eventueel door profetie, “bemiddelen” tussen God en het volk of de natie, inclusief het helpen sluiten van een verbond met God; dit alles binnen de gegeven constitutionele en electorale ruimte in een pluriforme maatschappij”.
Dit is niet een politiek advies maar een oproep aan de Gemeente. Dit is theologisch uitdagend. En wel degelijk democratisch. Wat wel een politiek advies was, is wat ik deze zomer in Zimbabwe antwoordde, toen een stamhoofd vroeg hoe zijn stam een verbond met God kon sluiten:
“Hij (Pieter) legde uit dat, omdat dit het leven van de hele stam betreft, de andere stamoudsten en tenslotte ook een stamvergadering nodig zijn om zulk een stap als stam te maken, hoe groot ook de autoriteit van het stamhoofd is.” (uit onze september nieuwsbrief).
Ook dit was democratisch, en wel in een situatie waar dat niet in de wet is vastgelegd. Ik denk dat mijn opvatting en aanpak keurig democratisch zijn. Ik heb me nooit verder van de democratie verwijderd dan Rouvoet en Churchill. Een enkel telefoontje had elke vrees bij Rouvoet en de CU weg kunnen nemen.
Zie ook ‘Samenvatting’, 'Baanbrekend?', ‘Wat anderen zeggen’, ‘Veel gestelde vragen’ en ‘Gerelateerde artikelen’.

De CU, Rouvoet, Bos en God.
Scheiding van kerk en staat sluit een relatie tussen politiek en geloof niet uit. Iedereen wordt door zijn “geloof” gemotiveerd tot maatschappelijk en politiek engagement. Rouvoet weet dat heel wel. Mijn indruk is dat Rouvoet en/of de CU, met de komende formatie in zicht, zijn geïntimideerd door mensen die dat niet begrijpen.
Er blijft één “ergernis en dwaasheid” over, waar je als christen(-politicus) niet omheen kunt, en die columnisten gemakkelijk tegen ons gebruiken: God is niet democratisch. Hij eist dat we voortdurend en met ontzag ons naar Hem keren, Bos en Etty, het ND en de CU, Nederland en de EU, de a-kerk en de b-kerk en de Taliban. De Schepper van hemel en aarde en de door Hem aangestelde Koning der koningen en der presidenten geven dat niet in stemming.


Naschrift.
De zelfde dag, 13-12, dat het ND kopte dat Rouvoet zijn aanbeveling betreurt, heb ik hem daarover gemaild en op 14-12 bovenstaande reactie geschreven.
Op 18-12 antwoordde hij met de toelichting dat hij het ND had gezegd, dat hij “ - achteraf bezien - in plaats van een aanbeveling beter een recensie had kunnen schrijven”. Dit was achterwege gelaten in het krantebericht.
Hij besluit: “Voor mijn aandeel in de persoonlijke beschadiging, zoals jij die ervaart, wil ik je mijn welgemeende excuses aanbieden”.
Deze excuses heb ik per e-mail onmiddellijk aanvaard.

[^ top]